Kore’de biz haklı çıktık – Mehmet Polat

Geçen hafta dünya ve ülke gündeminin ilk sıralarında barış görüşmeleri ve Cumhurbaşkanı Erdoğan’ın ziyareti nedeniyle Kore vardı. Önce Kore Yarımadasını kana bulayan Amerikalılar gibi “kuzey-güney” demeyerek, ülke adlarını doğru söyleyelim: Kore Demokratik Halk Cumhuriyeti (KDHC) ve Kore Cumhuriyeti (KC), aynı ulusun iki ayrı devletidir. Başkanları Kim Yong Un ve Moon Jae İn, geçen hafta buluşarak barış ve birleşme konusunda önemli adımlar attılar. Bunun hemen ardından, Cumhurbaşkanı Erdoğan köprü, kanal gibi projelerine kaynak bulmak amacıyla Seul’e gitti. Türkiye’yi Orta Asya ve Avrupa’ya çıkış kapısı ve bir üretim üssü gibi gören KC, herhalde Erdoğan’ı eli boş göndermemiştir. Cumhurbaşkanı Erdoğan ziyareti sırasında Koreli devlet başkanlarının buluşmasını da yorumlayarak, “dünyadaki korkuları ve endişeleri ortadan kaldıran bir görüşme” dedi ve barışı sağlama kararlılığının sürmesini diledi. Elbette barış istemenin kötü bir yanı yoktu. Ancak bu sözler, Kore’nin bölündüğü bir savaşın tarafı olmuş bir ülkenin cumhurbaşkanı tarafından söyleniyordu. Oysa zamanında Türkiye’nin Kore’ye asker göndermesine karşı çıkarak barışı savunmak suç sayılmıştı. Gün gelmiş, devran dönmüş, olaylar savaş yanlılarını değil, barış yanlılarını haklı çıkarmıştı. Cumhurbaşkanı Erdoğan’ın barışı olumlayan sözleri, böyle bir haklılığın onayı gibiydi. Doğal olarak medya bu konuyla ilgilenmedi. Haklıya hakkının teslim edilmesi adına, hatırlatmak bize düştü.

Kore doğudan Japonya, batıdan Çin ve Rusya ile komşu bir yarımada. Burada tarih boyu bir tane ülke olmasına rağmen, 1953’den beri iki Kore ülkesi var. Yarımada, ortasından geçen 38. Paralelle bölünmüş durumda. Nüfusu 25 milyon dolayındaki kuzeyin 2/3’ü dağlık ve zengin maden yatakları var. 2/3’ü tarıma elverişli ovalarla kaplı olan güneyde ise 52 milyon kişi yaşıyor. Koreliler, ırk ve etnisite farklılığı olmayan tek bir ulustan oluşuyor. Büyük devletlere komşu olmaları, sık sık bunlar arasındaki savaşlarda işgale uğramalarına yol açmış. Kendinden kat be kat büyük güçler arasında ayakta kalabilmek için hem başaralı diplomasi sürdürmüşler, hem de cesur savaşçılar olmuşlar.

Kore’de bugün yaşananları anlamaya yardımı olacak iki özellik bulunuyor: Birincisi, Koreliler her koşulda ulus kimliğini korumayı sağlayan tutarlı bir milliyetçilik anlayışına sahipler. Bu, bizimkiler gibi komünizm düşmanlığı üzerinden NATO milliyetçiliği yapanların kavrayabileceği bir şey değil. Çünkü Koreliler içlerinde düşmanlar icat ederek ulusal bütünlüğe zarar vermeye kalkışmadıkları gibi, milliyetçilik adına büyük güçlerle işbirliği yaparak topluma hükmetmeye de sıcak bakmamışlar. Her toplumdaki gibi onların arasından da “çürük elmalar” çıkmış. Ama bu, ulusal birliği korumalarını engelleyememiş. Diğer ulusal özellikleri ise, her koşulda kendi kendilerini yönetme yeteneği gösterebilmeleri ve devlet geleneklerini yaşatmaları. Bu da yine toplumsal kimliklerini korumalarını sağlamış. Bir toplumun din, milliyetçilik, devletçilik, sosyalizm vs. herhangi bir fikir temelinde birlik olabilmesi, zorluklardan çıkma kararlılığını göstermesinin en önemli dayanağıdır.

Kore, 1895’de Çin-Japon savaşı sırasında Japonya tarafından işgal edilerek sömürgeleştirildi ve bu durum, 1945’de Japonya’nın İkinci Paylaşım Savaşında yenilerek geri çekilmesine kadar sürdü. Japonya bu dönemde kuzeyin zengin maden yataklarını işleterek, buralarda fabrikalar ve limanlar kurarak, savaş makinesini destekleyecek bir sanayi yarattı. Yanı sıra, Japon ordusu yıllar boyu güneyin verimli ovalarından hasat edilen tarım ürünleriyle beslendi. Bu süreçte Koreliler, milliyetçi ve sosyalist örgütler aracılığıyla işgale ve sömürüye karşı direnmeyi sürdürdüler. İşgalin sona erişiyle birlikte kuzeyden başlayarak sosyalistlerin öncülüğünde yeniden toparlandılar ve ülkeyi ayağa kaldırmak için çalışmaya başladılar. Bu yıllarda yalnızca Kore’nin değil, dünyanın kaderi de Sovyetler Birliği, ABD ve İngiltere arasındaki görüşmelerle belirleniyordu. Kore bu çerçevede ikiye bölündü. 1948’de kuzeyde milliyetçiler ve sosyalistler birleşerek bağımsız bir hükümet kurdular. Güneyde de bir halk cumhuriyeti yönetimi oluşturulmasına rağmen, ABD kurulan düzeni dağıttı ve kendine bağlı bir yönetim oluşturdu. Ancak bu sırada güneyde il ve ilçelerde halk komiteleri varlığını sürdürüyor ve Koreliler ABD işbirlikçisi hükümeti değil, komiteleri tanıyorlardı. ABD, 1945 Moskova antlaşmasıyla demokratik seçimler yoluyla ülkenin birleştirileceğine söz vermesine rağmen bundan vazgeçti ve Kore yarımadasının sosyalizme geçişini önlemek için işbirlikçisi hükümet aracılığıyla muhaliflere baskı yapmaya başladı. Bu dönemde güneyde on binlerce ABD karşıtı muhalif tutuklandı ve katledildi. Yakın zamana dek, güneydeki ölümlerin faili olarak sosyalistler gösteriliyordu. Ancak gerçeklerin ortaya çıkmasıyla durumun tam tersi olduğu anlaşıldı. 1949’da Çin Halk Cumhuriyetinin kurulması, dünya dengelerini Sovyetler lehine değiştirmişti. ABD dünya egemenliğini korumak ve Çin üzerinde baskı kurmak için, Kore’ye önem veriyordu. Bu yöndeki girişimleri, bugüne dek sürdü.

Kore savaşı 1950-53 arası yaşandı. Savaş, KDHC’nin saldırısıyla başladı. Kısa sürede güney işgal edildi ve zaten altyapısı olan halk komiteleri kurularak kentler ele geçirildi. Baskı ve yolsuzluklardan bıkan halk, sosyalistleri destekliyordu. Ancak ABD öncülüğünde ve BM kararıyla büyük bir karşı saldırı başlatılarak, KDHC ordusu geri püskürtüldü. Bu yıllarda Demokrat Parti hükümeti Türkiye’nin NATO’ya katılmasına çalışıyordu. Savaşa sembolik bir katılım mümkün olduğu halde 6 bin kişilik bir tugay göndererek NATO’ya girişi kolaylaştırmak istedi. Aralarında Behice Boran ve Adnan Cemgil’in de olduğu bir avuç aydın “Türk Barışseverler Cemiyetini” kurarak bu durumu eleştirdiler ve hapis cezaları aldılar. Kore’de Türk askeri birlikleri toplam 726 can, 200 kayıp, 2 bin 147 yaralı, 243 tutsak verdi. Bu, Türkiye’nin NATO’ya girişinin bedeliydi.

Kore’de, tarihin en kanlı savaşlarından biri yaşandı. ABD’nin amacı Almanya’daki gibi, Kore’de de yenilgiye uğrattığı Japonların Kore’de bıraktığı sanayi tesislerini savaş ganimeti olarak el geçirmekti. Ancak sanayi bölgelerinin sosyalistlerin eline geçmesi üzerine bu amaç gerçekleşmedi. ABD fabrikaları ve limanları sosyalistlere bırakmamak için yoğun bir bombardıman başlattı. Savaş boyunca Kore’de nükleer güç dışında her türlü silahı kullandı. ABD kaynaklarına göre toplam can kaybının 3 ile 5 milyon kişi arasında olduğu sanılıyor. Bunların önemli bir bölümü sivillerden oluşuyordu.

Savaşa 300 bin ABD askeri katıldı. Sovyetler yalnızca hava desteği, silah ve danışmanlık hizmeti sağlamakla yetindiler. Çin, gönüllülerden oluşan büyük bir kara gücüyle savaştı. Can kayıplarının yaklaşık 1/3’ünün Çinli olduğu tahmin ediliyor. Ölenler arasında Başkan Mao’nun oğlu da vardı. Savaş bir barış antlaşmasıyla değil, yalnızca basit bir ateşkesle sona erdi. Bu nedenle KDHC ve ABD hukuken hâlâ savaş halindeler. Bugün ABD’nin güneyde 30 bin kadar askeri ve nükleer füzeleri var. KC halkı ABD’yi bölgede istemiyor. Her iki taraf da birleşmeyi amaçlıyor. KDHC’nin bu çerçevede yıllardır savunduğu bir politikası var. Buna göre birleşme her iki tarafın toplum düzenlerini etkilemeyecek ve önce federal bir yapı oluşturulacak. Ülkeler arası eşitsizlikler zamana yayılarak, hiçbir zorlama olmaksızın, görüşmeler yoluyla ve fikir birliği temelinde giderilecek. Yani Doğu ve Batı Almanya birleşmesindeki gibi bir taraf diğerine ilhak etmeyecek. ABD böyle bir birleşmeye karşı. Birleşme adı altında KDHC’nin bağımsızlığının sona ermesini amaçlıyor. Ama gelişmeler, ABD’yi hayal kırıklığına uğratacak gibi görünüyor. Her şeye rağmen Kore’de barış güç kazanırken, Trump’ın arkadaşı 18 senatör tarafından 2019 Nobel Barış ödülüne aday gösterilmesi, bu sürecin herhalde en komik yanını oluşturuyor…